Fryderyk Chopin – Fantazja A-dur na tematy polskie op. 13
Fantazja na tematy polskie, napisana w 1828 roku, urzeka swą świeżością, młodzieńczym urokiem i błyskotliwą wirtuozerią. Jest utworem charakterystycznym dla stylu młodego Chopina. Jej krystaliczność, wdzięk i kunszt wzbudza podziw z pokolenia na pokolenia. To jedno z kilku dzieł Chopina na fortepian z towarzyszeniem orkiestry. Odzwierciedla ono niezapomniany czas szczęśliwej młodości kompozytora, cieszącego się szacunkiem i podziwem warszawskiego środowiska muzycznego, przyjaźnią rówieśników, ciepłem rodzinnego domu.
Kompozycja jest utrzymana w modnej wówczas formie muzycznego potpourri czyli swobodnego, wariacyjnego połączenia ulubionych melodii zaczerpniętych z wątków znanych piosenek i pieśni, łatwo rozpoznawalnych dla publiczności. Ich opracowanie charakteryzuje wirtuozowskie podejście, co dla Chopina – genialnego pianisty, uwielbiającego wówczas popisywanie się swoim talentem, było wielką łatwością. Tę lekkość i finezję widać od pierwszych z ponad czterystu taktów kompozycji. Rozpoczyna ją wstęp, który tworzy pełna rozmachu, kantylenowa melodia, swobodnie płynąca, rozległa jak mazowieckie łąki, zwiewna jak poranna mgła, pełna blasku jak promienie słońca.
Po niej wchodzą wariacje – czyli prezentacje poszczególnych tematów melodycznych, które powracają zmienione, rozbudowane, w szybszym tempie, brawurowo opracowane. Wśród tych sławnych wówczas melodii pojawia się popularna pieśń Już miesiąc zeszedł. Na niej oparty jest pierwszy ciąg wariacji.
Pochodziła ona z utworu Franciszka Karpińskiego Laura i Filon. Chopin znał ją z domowego muzykowania u boku swej mamy, Justyny. To zapewne ona pierwsza mu ją śpiewała i grała na fortepianie. Dalej pojawiają się tony dumki przypisywanej Karolowi Kurpińskiemu, na których kompozytor zbudował środkową fazę cyklu wariacji,
a następnie melodia ludowa w rytmie kujawiaka Jedzie Jasio od Torunia, prawdopodobnie pochodząca ze wsi Służewo, otwierająca trzecią część utworu wraz z kolejną odsłoną ciągu wariacji, zwieńczoną błyskotliwym zakończeniem całości kompozycji w formie cody.
Splot tych melodii zapewne nie jest przypadkowy. To echa muzyki polskiej, którą usłyszeć można było w czasach Chopina. Przeniknęła ona do jego muzyki, nadając jej narodowy, polski ton i charakter.
W Fantazji na tematy polskie Chopin połączył styl wirtuozowski z akcentem narodowym, odpowiadając na gusta publiczności i na tendencje tamtych czasów. Takie połączenia były modne i oczekiwane. Najlepiej, aby rytmy i melodie można było łatwo rozpoznać. Co więcej, Chopin zaadaptował tu motywy polskiego folkloru do formy koncertowej, pisząc dzieło o charakterze koncertowym. Fantazja została wykonana podczas koncertu pożegnalnego Chopina w Warszawie w 1830 roku, tuż przed wyjazdem Fryderyka z Polski na zawsze. Po koncercie Chopin pisał w liście do Tytusa Wojciechowskiego, zadowolony z tego, jak Fantazja zabrzmiała, jak dobrze mu się grało i jak dobrze rozumiał się z orkiestrą. Choć Fantazja była pomyślana jako kompozycja ku uciesze słuchających, napisana raczej dla rozrywki, to zachwyca ona swoim kunsztem, pięknem i ekspresją. Pozostaje dziełem tak przejrzystym i radosnym jak młodzieńcza dusza Chopina.
Wysłuchaj czytane szybko:
Wysłuchaj czytane wolno:
