Fryderyk Chopin – Fantazja A-dur na tematy polskie op. 13
Fantazja na tematy polskie, napisana w 1828 roku, urzeka swą świeżością, młodzieńczym urokiem i błyskotliwą wirtuozerią. Jest utworem charakterystycznym dla stylu młodego Chopina. Jej krystaliczność, wdzięk i kunszt wzbudza podziw z pokolenia na pokolenia. To jedno z kilku dzieł Chopina na fortepian z towarzyszeniem orkiestry. Odzwierciedla ono niezapomniany czas szczęśliwej młodości kompozytora, cieszącego się szacunkiem i podziwem warszawskiego środowiska muzycznego, przyjaźnią rówieśników, ciepłem rodzinnego domu.
Kompozycja jest utrzymana w modnej wówczas formie muzycznego potpourri czyli swobodnego, wariacyjnego połączenia ulubionych melodii zaczerpniętych z wątków znanych piosenek i pieśni, łatwo rozpoznawalnych dla publiczności. Ich opracowanie charakteryzuje wirtuozowskie podejście, co dla Chopina – genialnego pianisty, uwielbiającego wówczas popisywanie się swoim talentem, było wielką łatwością. Tę lekkość i finezję widać od pierwszych z ponad czterystu taktów kompozycji. Rozpoczyna ją wstęp, który tworzy pełna rozmachu, kantylenowa melodia, swobodnie płynąca, rozległa jak mazowieckie łąki, zwiewna jak poranna mgła, pełna blasku jak promienie słońca.
Muzyka 1
Po niej wchodzą wariacje – czyli prezentacje poszczególnych tematów melodycznych, które powracają zmienione, rozbudowane, w szybszym tempie, brawurowo opracowane. Wśród tych sławnych wówczas melodii pojawia się popularna pieśń Już miesiąc zeszedł. Na niej oparty jest pierwszy ciąg wariacji.
Muzyka 2
Pochodziła ona z utworu Franciszka Karpińskiego Laura i Filon. Chopin znał ją z domowego muzykowania u boku swej mamy, Justyny. To zapewne ona pierwsza mu ją śpiewała i grała na fortepianie. Dalej pojawiają się tony dumki przypisywanej Karolowi Kurpińskiemu, na których kompozytor zbudował środkową fazę cyklu wariacji,
Muzyka 3
a następnie melodia ludowa w rytmie kujawiaka Jedzie Jasio od Torunia, prawdopodobnie pochodząca ze wsi Służewo, otwierająca trzecią część utworu wraz z kolejną odsłoną ciągu wariacji, zwieńczoną błyskotliwym zakończeniem całości kompozycji w formie cody.
Muzyka 4
Splot tych melodii zapewne nie jest przypadkowy. To echa muzyki polskiej, którą usłyszeć można było w czasach Chopina. Przeniknęła ona do jego muzyki, nadając jej narodowy, polski ton i charakter.
W Fantazji na tematy polskie Chopin połączył styl wirtuozowski z akcentem narodowym, odpowiadając na gusta publiczności i na tendencje tamtych czasów. Takie połączenia były modne i oczekiwane. Najlepiej, aby rytmy i melodie można było łatwo rozpoznać. Co więcej, Chopin zaadaptował tu motywy polskiego folkloru do formy koncertowej, pisząc dzieło o charakterze koncertowym. Fantazja została wykonana podczas koncertu pożegnalnego Chopina w Warszawie w 1830 roku, tuż przed wyjazdem Fryderyka z Polski na zawsze. Po koncercie Chopin pisał w liście do Tytusa Wojciechowskiego, zadowolony z tego, jak Fantazja zabrzmiała, jak dobrze mu się grało i jak dobrze rozumiał się z orkiestrą. Choć Fantazja była pomyślana jako kompozycja ku uciesze słuchających, napisana raczej dla rozrywki, to zachwyca ona swoim kunsztem, pięknem i ekspresją. Pozostaje dziełem tak przejrzystym i radosnym jak młodzieńcza dusza Chopina.
